Un campo de golf a toxos

Pedro Alonso

Encarregan-me da Fouce un artigo sobre o campo de golf que o Aero Clube de Santiago pretende criar en terrenos lindantes dos concellos de Ames e de Santiago, concretamente ao

oeste da aldea de O Roxido, afectando montes das freguesías da Ameixenda e de Piñeiro. A ubicación deste campo de golf sería o resultado dunha negociación a tres bandas entre a

mencionada sociedade e os concellos de Santiago de Compostela e Ames, dada a imposibilidade estratéxica de manter en Bando o actual campo de golf. O produto desa negociación é

levar ao Roxido as instalacións da sociedade e un proxecto de campo de golf de non sei cantos buratos, cos correspondentes accesos.

Na actualidade, o monte do Roxido é só acubillo de feras. O mato medra basto, os toxos son cañotas queimadas que agromaron cen veces, as carrouchas cativas ocultan as pedras que

asoman na superficie do chan e restos ciscados de masas forestais de eucaliptos e piñeiros, supervivintes do lume, dan sombra acó e aló entre penedos. Éste monte do Roxido está

no extremo norte e leste do concello de Ames, na baixante das elevación da corda que forman os montes de San Marcos, Liñaredo e Chan do Monte cara o río Tambre en Porto Mouro.

Por estas terras moven-se como pantasmas os escasos lobos que se atreven a penetrar nas terras da Amaía procedentes das terras dos Postamarcos. Sen dúvida, un monte ruín,

empobrecido, desgradábel e que produce arrepío só de contempla-lo. Como muitos montes que inzan a nosa terra antano fértil.

Chegado este ponto, hei citar unha novidade editorial de leitura gratificante, polo aquel de sumar rigor, concisión e contundencia á hora de expór a cronoloxía dun drama

acontecido na nosa terra ao longo dos últimos 50 anos. Trata-se da “Historia contemporánea da destrución da natureza en Galicia”, de Edicións A Nosa Terra e autoría de Xurxo

Pérez Pintos. Valerei-me dunha cita deste libro para argumentar por qué hai que opor-se a este novo delirio dos políticos tecnócratas e asépticos que nos governan. Di así: “Un

exemplo deste cambio pode verse en como mudou a valoración do toxo. En 1946, un enxeñeiro forestal emitiu un informe sobre o impacto que a repoboación forestal ía ter nas

poboacións campesiñas; nel dicía que o toxo é “alma e emblema do agro. O toxo é tabú. Non cabe suprimilo. Hai que respectalo.” No 2007, o presidente da comunidade de montes de

Pinzás, en Tomiño, era favorábel a que nos montes da súa parroquia se asentase unha urbanización de 800 chalets e campo de golf, ao pé dunha aldea de 17 veciños; para enfatizar

o progreso que suporía isto, comparado cun monte inútil para eles, dicía que alí “agora mesmo non hai máis que toxos”.

As persoas habituadas ao combate diario pola supervivencia colectiva desta nación que escoiten estas palabras sobre o camiño involutivo andado polo noso povo nos últimos

decenios, terán ben clara a necesidade de edificar espazos onde aplicar a prática do resistencialismo. Esa prática non é outra que a de dotar ao combate político diario dunha

renovación dos valores a defender, botando man tamén dos valores que, tradicionalmente, fixeron de nós o que somos, permitindo que navegásemos entre as tebras por augas

perigosas sen que perdesemos o cerne da nosa identidade. Hoxe, amais de acompañar con propostas rigorosas, con alternativas de progreso e con planos de acción colectiva a nosa

política diária, debemos tamén recuperar os valores do pasado e apostar porque mañán, se non damos mudado o noso mundo, alguén beba das fontes nas que bebemos para que o noso

povo poida avanzar no camiño decidido a triunfar. É a constante sementeira da que fala a canción.

Porque, qué representa o proxecto do Roxido, ademáis dunha claudicación na defensa dos valores tradicionais dos nosos montes? Qué contrapartida se ofrece aos proprietários desas

leiras e á sociedade galega en xeral, afectada por este e por outras dúcias de proxectos que implican a renuncia a recuperar os nosos montes e a poñe-los a producir desde outros

parámetros distintos aos do lucro inmediato? Dez postos de traballo para xente de fóra do concello? Uns poucos miles de euros polas catro toxeiras que poida ter en propriedade

calquer viciño ou viciña da Ameixenda?

Como contraponto ao proxecto de campo de golf que axexa ao Roxido, gostaría de comentar unha iniciativa de recente posta en andamento, nacida ao abeiro da Costa do Mar de

Ovellas, na freguesía de Ames. Un pequeno grupo de viciñas e viciños veñen de criar a “Asociación de Amigos das Fragas e os Cogumelos Mar de Ovellas”. O seu obxectivo é ben

claro: procurar a recuperación do monte e o seu aproveitamento múltiple e diversificado, potenciando as espécies forestais autóctonas, a produción de castañas e cogumelos, o

aproveitamento gandeiro extensivo, a produción de espécies fruiteiras alternativas, de ervas aromáticas, etc., fronte ao monocultivo monocolor de eucaliptos en leiras

microscópicas que antes cumprían a enorme función de, como diría Pérez Pintos, producir toxo para converte-lo en vacas. Ese é o camiño, edificar novos referentes que non son

máis que re-edicións dos valores que imperaron até hai ben pouco tempo na nosa sociedade agraria tradicional, antes de se ver aldraxada polos arietes do colonialismo foráneo

para axionlla-la no camiño de converte-la nunha sociedade convencional, consumista e integrada nun mundo uniformizado carente de valores transcendentais.

O MUNDO DO APARENTE


Benvidos á occidentalizada sociedade do século XXI. Sumerxámonos neste océano de mentiras e hipocresía e abracemos o tan ansiado euro. Lapidemos ó adversario pero sorrindo, ante todo aparentemos. Qué gratificante acadar poder, sentirse importante, os escrúpulos e a humanidade, xa son outro tema. A meritocrática Era na que estamos instalados, que ten como estandarte o laissez-faire, promove a cotió esa necesidade de ascender socialmente a toda costa. Promocionarse é moi lícito, pero seríao máis se non figurara como un dos requisitos implícitos a lapidación dos demáis. ¿Ubi sunt os sentimentos de certa nobreza que todos albergabamos nalgún momento do noso percorrido vital? Lonxe quedaron, tanto que para vislumbralos é preciso facer un arduo exercicio de retrospeción. Os sentimentos de envexa da propiedade privada e dos bens materiais alleos, non son algo novidoso, o exacerbado minifundismo galego e os pleitos interveciñais por un anaco de terreo, a todos nos son dabondo coñecidos. Nestas ocasións cabe preguntase ónde queda a catadura moral da maior parte da xente, porque se o valor das persoas radica en convertirse en subproductos da sociedade consumista ou futuros pseudopolíticos como os do caso Gürtel, aprendices de caciques, mal imos. Qué bonito é o mundo!Para desestresarse de tanto aparentar, pode un plantexarse ir a escoitar unha orquesta na época estival, pero incluso para iso hai que ser selectivo, corres o risco de escoltar cancións cunha mensaxe tan recomendable á par que conmovedora como “farlopa para la tropa”, sí señor, contentando á plebe! Clasismo ante todo e desprezo da escala social inferior, que maneira máis íntegra de autoreafirmarse . E se o do lado ten ideas diferentes ás túas rápidamente danse as descalificacións mutuas, que lle dan máis empuxe as argumentacións, claro que sí, c´est la vie. Sobrevivir cando á mínima atacánche á yugular tornase complicado a cotió. Oxalá fixeran manuais para iso, pero como para todo na vida, para isto non valen os consellos dos avós, tan só serve o duro golpe que recibes cando tropezas nesas pedras que por obstinación desexas pisar pero que non cadran contigo, son tan lisiñas como as que se usan para facer filloas, de modo que esbaras sí ou sí. Quizais se volveramos ó estado de natureza concebido como pouco recomendable polo filósofo Hobbes sentiriamonos mellor, eu decántome máis pola utópica visión de Rousseau no Contrato Social, aínda que pedir que se acade iso pode que sexa pedir demasiado (como diría Sabina). Pero un ápice máis de civismo non nos viría mal á maioría, os grandes persoeiros da historia como Gandhi ou Martin Luther King poñíano en práctica pero vese que emular a ambición desmesurada de ladróns como Mario Conde é mais estimulante. Triste realidade, caer da burra non sempre é sinxelo. Como se dicía na peli El Club de la Lucha “o que posees acabará poseendote”.


IRIS

DÍA DA BENEMÉRITA: OREMOS TODOS Á NOSA VIRXE DO PILAR

Cada 12 de Outubro érgome da cama cun desexo que me late no peito como se de amor se tratase. E é que celebrase o Día da Hispanidade, sen ningunha dúbida, o máis anhelado de todo o ano. Como se a comulgar fora, ando a présa por se non chego a tempo para poñerlle flores á Virxe do Pilar; e é que como cadra en ponte (desas pontes tan longas que algúns/has dan en chamar “acueduto”), acostumo a ir de viaxe coa familia a Zaragoza, que a falta de mar ten río e tivo Expo; a falta de carballos, trigais e en vez de fragas, zonas medio desérticas. Pero é a España Ibérica e polo tanto o seu valor é incalculable. Qué desazón me entra no miocardio no mesmo intre no que piso as terras de Machado, porque claro, para sentir máis o aire de Castela, atravesámola Meseta de oeste a leste, todiña enteira. Qué chulada desgaleguizarse desta maneira tan inverosímil, e é que a brisa de Castela non ten nada que envexar á da ría de Arousa, nin á de Noia e moito menos a Finisterre. Seguindo o curso do Douro en primeiro lugar e logo o do Ebro namorome das encinas castellanas perdidamente. Unha vez pisada a capital de Aragón, acostumo catar algún viño bo daquelas terras, pero con moderación, que logo hai que collelo coche. Logo deixome levar pola jota aragonesa e bótolle un baile, isto todo o día once, porque nestas viaxes de “cruzada” ten que ir unha con tempo. Unha vez chegado o feliz día, o propio 12 de Outubro, incrépanme uns policías nacionais porque disque non levo o “DNI de España”, que levo conmigo seica un dunha terra remota denominada Galiza. E entón cando lle replico eu con cara perplexa; pero logo Galiza non pertence a España? Iso poñía no meu libro de Historia, debironme ter enganada todos estes anos e eu sen decatarme. Vaia xogarreta!; Galiza independente e eu pensando durante este tempo que era unha terra asoballada dende os Reis Católicos, que nos despreciaba e se ría de nós o Estado “opresor” español. O que descobre a nena cando medra non hai ouro que o pague.

TEMPUS FUGIT PARA O GALEGO

Un de marzo de 2009. Comeza a Apocalipse. Non estamos a falar dun novo Big Bang, referímonos á Era Feijoniana. Como ocorre cos nacementos, o recén electo presidente da Xunta, Alberto Núñez Feijóo, vén cun pan baixo o brazo: a maioría absoluta restaurada trala paréntese do bipartito. E, para alegría colectiva, cunha piñata de regalos en forma de sorpresas para todos nós, que coma Alberto, nos sentimos galegofalantes. Dende a toma de posesión celebrada o dezaoito de abril, Feijóo sostivo con firmeza a empuñadura coa que vai derrogar o Decreto do Galego e instaurar unha sociedade “harmónica”, segregacionista (unha especie de emulación do apartheid á galega: separación por cuestións idiomáticas en tódolos centros) e como todos ben sabemos, respetuosa coa lingua propia. Qué sutil é este gabinete promovendo e dignificando o idioma. Ata tal punto, que (debo ser escéptica) parece que a trata de asoballar ata límites insospeitados. Para esta aventura, esta enrarecida loita polo galego, conta coa inestimable compañía dos guerreiros máis“valentes” e cínicos: o Conselleiro de Educación, Jesús Vázquez e a Plataforma Galicia Bilingüe, que por dicilo dunha maneira eufemística, mantén co Partido Popular de Galicia, unha relación máis alá do estrictamente profesional (se entendemos por isto o que debería ser propio dunha democracia relativamente sa, a separación dos lobbies ou grupos de presión o máximo posible do executivo situado en San Caetano). Ergueranse dos seus cadaleitos triunfantes Castelao, Celso Emilio Ferreiro ou Curros para vitorear a este noso Mesías do idioma? Probablemente o fagan. Pero volverán ser soterrados, nesta ocasión tinguidos de negro. E é que están de loito, non por eles mesmos, senon pola lingua. Choran taciturnos porque o galego xa non ten patria, e Galiza xa non ten alma. Tan só conserva vestixios anticuados, que agora, na Galicia feijoniana, non teñen cabida. Unha marea negra como o Prestige levounos lonxe, a un lugar no que non existe a cuestión identitaria, onde proliferan os borregos e no que plantexarse cuestións de autodefinición e de expectativas de futuro en clave de País é vivir nun mundo paralelo. Sería subir repentinamente moitos peldaños dunha escaleira que Madrid non coloca e que Galiza non reclama. Mentres os galeguistas chorarán internamente, como o fai quen xa verteu demasiadas bágoas por un anaquiño verdoso que baila muiñeiras e que ten rías repletas de bo marisco (segundo a visión non manifestada, pero implícita no discurso do PP galego) un partido, que por moito que nos pese, está respaldado pola maior parte do electorado. Un Partido Popular que non latexa con Galiza, que únicamente segue os biorritmos do autoodio autóctono que nos mata paseniñamente.


IRIS.

A ANOREXIA: O corpo como cárcere.

Coñecida como un trastorno alimentario derivado da falsa percepción do enfermo do seu propio corpo, a anorexia a miúdo é considerada como unha “manía ou rareza” derivada da opulencia da sociedade capitalista da que formamos parte.

Sen embargo, esta enfermidade non é algo tan sinxelo, xa que segundo afirman os expertos no tema, as “causas” que motivan a caída na anorexia aparte de ser difusas non son meramente estéticas, senon que na maioría dos ocasións débense a condicionantes biolóxicos, sociais ou psicolóxicos. Deste xeito, o primeiro factor, o biolóxico, traduciríase en certa predisposición xenética a desenvolver a enfermidade. En canto ó segundo, a influencia da sociedade no xurdimento da anorexia, non podemos descartar que a imaxe de delgadeza e o “culto ó corpo” que domina os medios de comunicación e a sociedade inflúe de xeito indirecto na poboación e materialízase nun considerable aumento do número de persoas excesivamente preocupadas polo seu aspecto físico, motivado en gran parte por tentar semellarse o canon de beleza imposto.

O último condicionante, o psicolóxico, é sen dúbida algunha, o máis significativo. O perfil de anoréxicos/as que os especialistas soen establecer é o de persoas intelixentes e moi autoesixentes que castigan o seu corpo por non acadar o perfeccionismo que tanto ansían na súa vida laboral ou persoal. Do mesmo xeito que os/as bulímicos/as ou algúns obesos utilizan a comida como vía de liberación, os anoréxicos procuran a “paz” na negativa a inxerir alimentos, sentíndose aparentemente mellor consigo mesmos ó non comer.

Poñerse no lugar dun anoréxico non resulta fácil, pero pouco a pouco a sociedade está mostrándose máis comprensiva cos afectados por esta enfermidade e percatándose da complexidade da mesma, deixando por fin atrás a falsa “crenza popular” deste problema alimenticio como unha manía inxustificada.

Iris.

UM COLÉGIO DE BERTAMIRÁNS COM NOME FRANQUISTA

Há um colégio em Bertamiráns que leva o nome dum político franquista: o bispo José Guerra Campos. Mas que é o que se passa para que nos últimos anos ninguém tenha solicitado a mudança do nome do colégio? Quem foi este home? Que méritos possui para que em pleno século XXI seja possível que um colégio público leve o seu nome, o de um homem ligado à dictadura?
Guerra Campos nasceu numa freguesia de Ames em 1920. Lutou durante a guerra civil no bando fascista. Foi bispo auxiliar de Madrid e bispo de Cuenca. Representou durante muitos anos a ala mais integrista da Igreja Católica espanhola e sempre esteve próximo de grupos de ideologia ultradireitista. Foi o bispo predilecto do general Franco. Sempre leal ao régime tornou-se rosto vísivel do nacional-catolicismo, motivo porque mereceu a alcunha de “el último cruzado”. Ele representou melhor do que ninguém aquele tempo no que a cruz e a espada iam de maos dadas, onde a Igreja baptizava de “cruzada” a guerra civil e levava Franco sob o pálio nas procissons. Guerra Campos era dos que dizia que o dictador era “caudillo de España por la gracia de Dios”.
A sua faceta política começou em 1967 quando foi indigitado poFranco ‘procurador’ em Cortes (equivalente a deputado na actualidade), lugar que ocupou até 1977; significando-se sempre contra qualquer reforma política ou abertura democrática e defendendo sempre a união insolúvel Igreja-Estado. A começos da década de 70 o seu amigo Franco concedeu-lhe um espaço de televisom, desde o que fazia defesa das teses mais integristas.
Quando nas eleiçons de 2003 um governo “de progreso” chefiado polo PSOE e o BNG se fez com o governo municipal de Ames alguns acreditamos numha regeneraçom democrática em muitos aspectos, mas nada mais longe da realidade. Nestes últimos anos ninguém se lembrou do clérigo e político franquista que dá nome ao colégio. Achamos que isto deve mudar. O nome de um colégio é o primeiro cartão de apresentação e debe corresponder ao de uma pessoa de trajectória democrática e que conte com reconhecimento social.

Pedro Pardo
Milhadoiro (Ames)

Os obreiros de onte e a falsificaçom da tradiçom.
Jorge Paços.

Pedem-me os amigos d’a Folha que escreva um textinho divulgativo sobre o socialismo na Galiza, com o objectivo de conhecer bem as origens do partido que hoje manda –no governinho galego e nos concelhos de Ames e Briom- e a sua transformaçom ao longo do tempo. Como todos sabemos, o partido risca-se de ‘socialista’ e de ‘obreiro’, e tem umha longa andaina no nosso país.

Para os poderosos, mergulhar na memória é retocar um expediente: apanhar os dados que melhor cadrarem com a imagem ideal que um quer ensinar ao público, e passeá-lo a olhos de todos, com a ideia de dar algum brilho à imagem cinzenta do presente. O passado –e nomeadamente o que aconteceu antes de 1936- serve para fazer heróicos os covardes, sinceros os trapaceiros, singulares os gregários, firmes os trementes. Para os oprimidos, a pesquisa do passado é a contrária: trata-se de desempoeirar pedaços da vida dos devanceiros, colocar-nos perguntas, e atrever-nos às respostas: tinham algumha cousa que ver os oprimidos de onte com os de hoje? Luitavam como luitamos nós? Em que falharam e em que acertaram? Que liçons nos podem dar, e que queremos transmitir deles?

O cámbio do mundo.
Palavras hoje assentadas firmemente queriam dizer cousas mui distintas há mais de cem anos, quando na Galiza germolavam os primeiros ensaios de organizaçom obreira. ‘Democracia’ era um objectivo ansiado, um regime oposto à tirania que exigia firmeza e compromisso; hoje associa-se com umha sociedade de direitos formais ou direitos que nom se exercem; com um malestar opulento e indolente; com a corrupçom generalizada e o ‘salve-se quem puder’; ‘socialismo’ era um termo rotundo e temido: a ideia dumha sociedade radicalmente diferente sem desigualdade, onde a economia era rigorosamente controlada polos homens e mulheres; na actualidade é a marca dum partido político servidor da economia, do progresso, do produtivismo e do mundo que todos padecemos. A palavra ‘trabalhador’, finalmente, tinha também um outro sentido ao que hogano nos resulta familiar. Fazia referência a umha actividade importante e digna. O trabalho construía e fazia habitável o mundo, e o ofício era a habilidade necessária para a reproduçom social. Carpinteiros, tipógrafos, canteiros, sapateiros, alvanéis ou jastres reinvidicavam controlar o próprio processo de trabalho, e que este garantisse umha existência digna sem as pressons da patronal. Há cem anos, ninguém pensava no trabalho como umha dedicaçom absurda, inútil e nociva. Nom existiam empregos como ‘tele-operador’, repartidor de propaganda comercial, ou técnico de cultura. O ofício ocupava a maior parte da vida adulta, dava sentido à vida e sobrevivia-se na pobreza ou na austeridade. A quase ninguém se lhe podia ocorrer trabalhar para a opulência ou para a acumulaçom de objectos.

Outra universidade.
Um escritor russo de começos do século XX intitulou umha obra famosa As minhas universidades. Referia-se aos duros transes onde se fez como home, e onde circulavam mui vivamente as ideias da emancipaçom social. Viveu entre trabalhadores bêbedos, padeiros, bateleiros e vagamundos, e politizou-se apuradamente aproveitando as reunions clandestinas organizadas por estudantes e leitores nómadas no reservado de muitas lojas. Esta ánsia polo saber e a formaçom agitava de maneira febril centos, acaso milhares, de trabalhadores da Europa por aquele entom. Um carpinteiro inglês chamado James Hopkinson declarou também por aquela altura: que desperdício é a vida de aquele que nom tem um livro predilecto, nenhum armazém de ideias ou gozosa escolma do que se tem feito, experimentado ou lido. A ideia de leitura e a ideia de emancipaçom iam juntas. A ánsia pola formaçom era parte da ánsia geral por perfeiçoar as pessoas, com umha cultura do esforço mui acusada. Roubavam-se horas ao sono para aprender a ler e politizar-se à luz dum candil. Muitos trabalhadores politizados rematavam depois no jornalismo. Tratava-se dum jornalismo nom empresarial, comunitário e voluntarista, semelhante ao que hoje desenvolvem muitos militantes galegos, ganhando horas do tempo livre. Isto requeria um grande esforço pessoal e económico. Em 1920, o semanário socialista pontevedrês La Nueva Aurora, introduzia este chamado: Trabajador! Considera como uno de tus principales deberes el aumentar tu prensa –la prensa obrera y socialista-, haciendo cuanto puedas para lograrlo, incluso verdaderos sacrificios.

Socialistas, anarquistas e movimento obreiro.
Som precisamente estes obreiros volcados à curiosidade, ao saber e à sensibilidade ante a injustiça social, os que dam os primeiros passos para um associativismo de seu. O movimento obreiro nom nasceu nem se desenvolveu nas fábricas. Na Galiza, fijo-o nos obradoiros, alentado polos grémios mais vinculados com a palavra escrita ou com as relaçons sociais. O PSOE foi fundado em Madrid por um tipógrafo galego em 1879, e isto nom é um acaso. O dos sapateiros era um grémio também mui activo e de grande tradiçom republicana. Um conhecido militante santiaguês que chegaria a alcalde, Jesus San Luis Romero, escreveu umha das mais exitosas obras teatrais em galego, O Fidalgo, em 1918, onde retratava um moço que se lançava à luita contra os caciques na comarca de Bergantinhos. Os jastres, com um círculo social mui amplo, situavam-se assemade nesta tradiçom associativa. E os canteiros, com o seu trabalho itinerante e a sua coesom de grupo, actuariam como transmisores mui eficazes da ideologia obreira, sobretodo a socialista.

O PSOE chega à Galiza em 1891, quando se constituem vários núcleos nas cidades de Ferrol, Corunha, Santiago e Vigo. É um partido fraco e minoritário, mas vai-se aproveitando da força crescente das sociedades de ofícios. Estas têm umha base comarcal e progressivamente agrupam sectores diferenciados, federando-os. Quando o movimento obreiro formaliza e assenta, a partir de 1910, as sociedades já se inserem em estruturas mais amplas: a Confederación Regional Galaica, da CNT, e a Unión General de Trabajadores, de obediência socialista. Nos primeiros dez anos do século XX, as sociedades de ofícios espalharam-se como um vírus por parte da geografia do país; bastante mais adiante, já em pleno regime republicano, produz-se umha expansom ainda mais intensa, caracterizada polo fraccionamento político: cada sociedade tem as suas fidelidades partidárias, e as relaçons entre anarquistas, socialistas e comunistas som tensas e conflitivas. Nom podemos perder de vista que o PSOE governava em Espanha até 1934, e algumhas das suas decisons mais polémicas –como a paralisaçom das obras do trem Ourense-Samora- provocaram estoupidos de ira popular. De maneira simultánea, o partido aumenta a sua esfera de influência, e na República chega a ter 62 agrupaçons.

Apesar dos contínuos desencontros, as coincidências eram mais notáveis do que se tem dito. Na nossa comarca, e na década de 10, actuaram federaçons de sociedades que acolhiam diferentes visons do movimento obreiro, mas que argalharam fortes protestos conjuntos. Em 1916 fundara-se a ‘Federación de Sociedades Obreras y Pueblos Comarcanos’. Nesse mesmo ano artelhara-se umha greve geral polo abaratamento de subsistências, convocada por socialistas e anarquistas. A sociedade que antes citei sofre umha repressom aguda por participar dumha greve geral, de orientaçom revolucionária, em 1917. Esta greve sediciosa preparara-se secretamente no Monte da Condesa (no actual cámpus sul de Santiago), e tivera o líder obreiro José Pasín como grande promotor. No concelho vizinho de Teo, funda-se a ‘Sociedad de Oficios Varios’, dirigida polos irmaos Liste, e que mesmo protagoniza choques virulentos com a força pública no Val da Amaía. Segundo informa o periódico obreiro Lucha Social, na paróquia de Bugalhido tivera lugar um enfrentamento com a guarda civil que rematara com vários feridos. Corria o ano 1919.

Em todas as luitas, mas distantes da Galiza.
As sociedades de ofícios vários e os ateneus –em muita menor medida os partidos, caso do PSOE- fôrom as verdadeiras escolas para milhares de singelos trabalhadores, que conhecêrom na acçom directa umha outra visom do mundo. As formas de ajuda mútua servírom para abaratar os produtos básicos, para trabalhar menos horas, para conseguir mais salários. Mas também para conseguir outros direitos, que as forças sindicais defendiam com idêntico ardor. Os trabalhadores –mais que as trabalhadoras, que apareciam relegadas a um papel secundário- pulárom por tirar terreno à Igreja católica, que entom dominava todos os ámbitos. Num comício em Santiago, em 1910, as sociedades chamavam a defender as escolas laicas e, mais umha vez, a ilustrar-se para avançar: el pueblo trabajador crece, crece y agrándase como el oleaje y la tormenta. Empieza á instruirse á ilustrarse y ¡Ay! de vosotros los hartos y poderosos (...) los dichosos de hoy que hasta les negáis la ilustración, el pan y la libertad...! Nom faltárom tampouco as condenas às guerras imperialistas livradas por Espanha, por serem ilegítimas, e por causar umha verdadeira sangria nos soldados das classes populares.

Ainda, o movimento obreiro mostrou umha grande incomprensom com a causa galega. Os anarquistas, de maneira unánime, vírom um obstáculo para o interesse dos trabalhadores a causa nacional, e mantivérom-se numha posiçom contrária ao estatuto de autonomia para o nosso país, que entendiam umha nova forma de caciquismo. O PSOE, num congresso em Monforte, celebrado em 1931, nega-se a secundar o estatuto. Ambas as correntes obreiristas, apesar de representar umha base social popular e com toda certeza galego-falante, empregam o espanhol em toda a sua propaganda. Os socialistas mesmo ridiculizam o emprego do galego na assembleia em favor da autonomia galega. Numha publicaçom socialista ourensana podemos ver como se caricaturizam os actos dos galeguistas a propósito da aprovaçom do estatuto: Los nacionalistas nuestros, los hirmanciños, tienen una idea verdaderamente luminosa para cuando llegue la ocasión, dizem no jornal La lucha em 1931: El pendón que portará Otero Pedrayo será obra, según cuentan de Florentino Cuevillas, y estará escrita y dibujada con arreglo a la época paleolítica. Finalmente, o PSOE decidiu somar-se à causa autonomista, mas fijo-o sem demasiado entusiasmo e a reboque do grande consenso suscitado.

Duas importantes figuras merecem ser citadas como excepcionais polos seus plantejamentos. Umha é Jaime Quintanilla: este médico fora militante da Irmandade Nazonalista Galega, promotor da editorial Céltiga, e posteriormente alcalde em Ferrol polo PSOE. Militava num partido espanhol, mas nunca abandonou a sua adesom à causa galega. Desde as páginas do vozeiro do partido El obrero, pulou para que os socialistas se somassem à luita polo estatuto: me parece un poco imprudente la indiferencia y hasta la hostilidad con que algunos socialistas, pocos sin duda, miran el problema del Estatuto gallego (...) es imprescindible el reconocimiento del derecho de esas nacionalidades a la autodeterminación, al gobierno propio. Una de esas nacionalidades, con derecho a gobernarse a si misma, es Galicia. Som palavras de Quintanilla, que é assassinado polos fascistas em 1936 no castelo de Sam Filipe.

Umha outra figura senlheira foi Xohán Xesús González. Canteiro autodidacta, escritor e militante político, nasceu em Cúntis e fijo-se santiaguês de adopçom. Na nossa cidade abre a livraria Niké e colabora durante umha breve etapa de tempo no PSOE, antes de fundar umha organizaçom mui pequena chamada Unión Socialista Gallega. Escreve a obra Nacionalismo. Regionalismo. Separatismo e pronuncia umha sentência tam rotunda como esta: nada nem ninguém pode obrigar-nos a fazer parte dum Estado que significa para nós umha ruína iminente. Ao igual que Quintanilla, é passeado polos golpistas. Antes de cair reunira um fato de homens armados, os chamados Tercios de Calo, que pararam um tem com armas em Osebe.

A desfeita.
O golpe e a guerra esfarelaram este mundo, que se conformara na Galiza desde os anos 90 do século XIX. Foram corenta anos de experiência liquidados de maneira acelerada e abrupta em poucos anos. Os últimos lumes desta grande fogueira som os combatentes que ficam nos montes. Nas duras serras orientais, alguns socialistas de origem espanhol actuam como motores organizativos da chamada Federación de Guerrillas de León-Galicia. Ainda que o PSOE nunca pujo homens e recursos para a guerrilha, alguns dos seus militantes jogam um grande papel na direcçom. Nas comarcas do Berzo, da Cabreira ou de Viana ainda sonam nomes como os dos irmaos Morán, ou Marcelino Fernández Villanueva, ‘Gafas’, que já participaram da revoluçom de Astúrias em 1934. Mais perto da nossa comarca, outro nome ganhou o seu lugar na memória da gente: Manuel Ponte Pedreira, ‘Jastre’. Antes de ser membro do Partido Comunista e dirigente da IV Agrupaçom do Ejército Guerrillero de Galicia, simpatizara com o PSOE em Ordes. Actua perto da nossa comarca e cai tiroteado em Frades em 1947. Assassinados, fugidos ou dispersos, todos estes homens desaparecem da cena pública.

Os falsificadores.Esta história rematou. A ditadura liquida a tradiçom socialista, e as resistências ao regime fam-se fundamentalmente nacionalistas e comunistas. Quando as elites espanholas inventam a transiçom, a monarquia e as autonomias, ressucitam um cadáver sem muito respeito pola história que outros escreveram. Quem som estes presuntos herdeiros dumha história protagonizada pola gente de abaixo? Comunistas arrependidos, espanholistas de muitas pelagens, trepas, homens das classes médias universitárias, construtores e corruptos, jornalistas a soldo do poder, franquistas reciclados, escudados numha grande multinacional da comunicaçom que se chama grupo Prisa. A sua pequena e triste história terá que ser relatada em outra ocasiom, porque é melhor nom mesturá-los com umha tradiçom que nom lhe corresponde.

Editoral da Folha da Fouce- mês de Julho do 2007


Actualmente para muit@s (sobretodo habitantes das vilas-dormitório ou das urbanizaçons da Amaía), o meio ambiente é pouco mais que um parque com bancos, e, como muito, um parque temático que deixamos gestionar em maos das instituçons de turno. No nosso caminho entre o trabalho e o centro comercial, podemos acompanhar-nos de lezer prefabricado, de reggaeton e cubateo, carros tunning e pouco mais. Mediados/as polas interferências diárias que som os medios de comunicaçom do mercado e as novas tecnologias, vivemos cada vez mais apartad@s do nosso entorno mais próximo, os trabalhos aos que se nos condena maioritariamente vam em relaçom com a especulaçom e o turismo, com a burocracia estatal, e pouco mais. A Terra passa a ser ermo, pouco nos importa que a autovia ou o AVE de turno destrua o moinho ou o castro que há ai ao lado, e nada sabemos da fermosa branha ou do monte desde onde poderiamos parar-nos a reflexionar sobre o modelo de vida cara o que "progresamos".
Vivemos num circuíto de consumo que nos está a consumir.
Afastad@s de nós mesm@s, d@s noss@s vizinh@s, desligad@s por completo das geraçons que vivêrom da Terra, desligad@s do passado (Franco deixou todo arrassado ademais de atado), de sentimentos de uniom e solidariedade frente à precariedade que padecemos em todos os ámbitos da nossa vida: a temporalidade e a exploraçom laboral, a opressom sexual e racial, a miséria urbanística, a "cultura" de imposiçom do pensamento único do deus do Dinheiro, o controlo policial e carcerário...
Mas ainda estamos a tempo de mudar de rumo. Como? Autogerindo espaços galeguizadores e anticapitalistas, as nossas bibliotecas (música e literatura livres de censura e copyright), reconstruindo as nossas festas e jogos populares, criando novas relaçons harmoniosas com o meio e entre nós, colectivizando, qüestionando-o todo, desobedecendo e combatendo ali onde é necessário.Vamos romper as cadeias que nos atam, vamos fazê-lo nós mesm@s..

E onde nos bañamos nós?

A dia de hoxe o nivel de degradación da auga dos océanos é realmente alarmante. Acudimos a eles como se de unha grande barra libre se tratasen (peixes, minerais, sal, algas, combustibles...), e que ofrecemos a cambio? Nada, roubamos saude, agredimos e emporcamos. E cada día isto vai a máis.
Podemos empezar falando do lixo plástico. Mirade ao voso redor, cantos envases plásticos innecesarios se consumen nesta sociedade absorbida polo consumismo desmesurado? E o máis importante, a onde van a parar? Pois ao redor de 3 millóns de toneladas* deste tipo de lixo van a parar anualmente ao mar. Para que vos fagades unha idea, no Pacífico Central (zona altamente contaminada), a relación entre os plásticos flotantes e o plancton* é de 6 a 1 (por cada kilo de plancton hai 6 de lixo). Provocan a morte de uns 100.000 mamíferos e tartarugas mariñas anualmente.
Outro tipo de contaminantes son os hidrocarburos, desgraciadamente ben coñecidos nestes anos pasados a raíz do Prestige. A fatídica tarde do 13 de novembro do 2002 este barco comeza a soltar ao mar o que serian unhas 77.000 toneladas de fuel.
Son miles os petroleiros que surcan os océanos. Cada ano rematan no mar entre 6 e 10 millóns de toneladas de hidrocarburos. De todos xeitos, só o 12% proceden de acidentes deste tipo de buques. O 37% son vertidos deliberados (lavado ilegal de tanques na alta mar, os chamados "sentinazos"). Outro 37% provén das cidades e industrias terrestres. Os efectos deste tipo de substancias é diverso: nas rochas e praias asfixian os organismos que as habitan; as fraccións menos volátiles (as volátiles van á atmosfera ou incorpóranse na composición da auga) intoxican numerosas especies ou vanse acumulando no seu organismo; impregnan as plumas das aves impedindo a sua función como aillante térmico...
Ademais de plásticos e hidrocarburos, o mar contén outros contaminantes máis silenciosos e menos visibles. Entre eles os metais pesados, os COPs*, bacterias de orixe fecal, residuos nucleares, nitróxeno e fósforo procedentes de fertilizantes... Como podes imaxinar, o amplo abano de danos que estes contaminantes causan na fauna, flora e na nosa saude vai dende millóns de casos de gastroenterite e afeccións respiratorias en humanos ata efectos canceríxenos en numerosas especies ou a perda do seu éxito reprodutivo.
Por outra banda están todos eses feitos directamente responsables da degradación en xeral do medio, e moi directamente dos mares e do territorio costeiro. Estiveches algunha vez en Baiona ou en Sanxenxo? Os efectos que a turistificación irresponsable e con fins unicamente lucrativos ten sobre o ambiente son notables: sobreexplotación dos recursos da zona, danos nos ecosistemas litorais debidos á especulación do terreo... Non hai que esquencer tampouco os efectos socioeconómicos e culturais: especialización da economía no sector terciario abandonando así as actividades propias da zona, perda dos rasgos de identidade da poboación, sustitución da poboación autóctona por outra foránea xeralmente pouco respetuosa, emigración da xuventude que busca algo máis que traballar nos hoteis para os guiris... Só hai que mirar Benidorm para ver un claro exemplo do que é a Ocupación costeira.
Non hai que pasar por alto as piscifactorias, grandes extensións adicadas ao cultivo de diversas especies de peixes, mariscos e moluscos. Ainda que a acuicultura se presente como unha boa via para evitar a extinción dos recursos mariños (extinción provocada pola pesca abusiva e descontrolada), o certo é que este método presenta graves inconvenientes, especialmente cando se fai dun xeito totalmente irresponsable e moitas veces ilegal. Estas instalacións verten antibióticos, nutrientes, sustancias tóxicas e son unha importante via de introducción de especies foráneas no mar (esta introducción tamén se produce coas augas de lastre dos barcos, aquelas que se usan para estabilizar o buque e logo se verten de novo ao mar). Un recente estudo dado a coñecer pola asociación ecoloxista ADEGA, pon de manifesto o pésimo funcionamento destas factorias na Galiza, das cales 27 carecen de permiso de vertidos, requisito legal para este tipo de instalacións. Como é de agardar, os datos das análises de augas efectuadas son alarmantes: nalgúns casos, os niveis de contaminantes superan en máis de 100 veces os valores permitidos. As autoridades fan ouvidos xordos a esta situación, e para máis inri, seguen planeando a construcción e ampliación de macropiscifactorias, camuflando o asunto como un método de potenciación de emprego (cantas traballadoras necesitan estas instalacións?) e mil tonterias máis. Mentres morren as nosas costas, empresarios e políticos babean pensando nos seus petos (desgraciados).
E ainda queda por falar dos encoros, os cales impiden a chegada de sedimentos ao mar e tamén provocan danos nos ecosistemas fluviais. A situación enerxética actual na Galiza é excedentaria, producimos moita máis enerxía eléctrica da que necesitamos, e pagando un elevado prezo ambiental.
Temos que ser conscientes desta situación, pois a nosa ignorancia é a mellor arma para todos aqueles que sen escrúpulos se adican a destruir as costas. Eles/as só necesitan auga para navegar cos seus iates, pero nós necesitamos conservar toda a diversidade da nosa terra e do noso planeta. Temos que pararlles os pés.


* Tonelada: 1000 kg.
* Plancton: conxunto de organismos, principalmente microscópicos, que flotan nas augas doces e salgadas. Son o primeiro elemento da cadea trófica mariña e ademais producen o 50% do osíxeno molecular necesario para a vida terrestre.
* COPs: contaminantes orgánicos persistentes. Son substancias químicas que persisten no medio ambiente, bioacumúlanse na cadea alimentaria e provocan numerosos danos tanto no ambiente como na saude humana. Son COPs os pesticidas, químicos industriais e produtos derivados de procesos industriais.


Alba G. Noia

O cumio dos 8

Alemaña, Xapón, EUA, Italia, Reino Unido, Canadá, Francia e Rusia son os sete estados que se reúnen anualmente para analizar o estado político e económico mundial e achegar posicións ao respecto. Como é de esperar, son os estados máis poderosos do mundo e, polo tanto, os seus representantes políticos créense posuidores do dereito de decidir sobre cousas que nos afectan a tod@s, aos 6.000 millóns de persoas que habitamos nesta esfera chamada Terra.
Estas últimas semanas escoitamos numerosos comentarios sobre o cumio do G8 en Rostock (Alemaña). Unha das cousas que a min me parece curiosa no tratamento mediático deste acontecemento é o interese que parecen prestarlle ao tema ecolóxico e á pobreza (cambio climático, emisións de CO², a SIDA...). Vos credes realmente que o que máis lle interesa a estes 8 peixes é o aumento do nivel do mar ou os 1200 millóns de persoas que non teñen acceso a auga potable? Mmmm.... eu penso que o que fan eses ( e esa) é ir perfilando cada vez máis este sistema capitalista que só os enriquece a eles; perfilar a liberalización do mercado, a privatización de servizos públicos... é dicir, estudan como seguir mantendo (e mellorando) esa posición de riqueza e influencia da que gozan.
Xa abonda de tanta hipocrisía e tanto abuso. Cada día os índices de pobreza e fame son maiores (a nivel mundial maiores que o século pasado); cada día aumentan as toneladas de residuos de todo tipo que se verten nos mares; cada día @s moz@s vivimos nunha situación maior de precariedade; cada día en moitos lugares a sanidade pública deixa de selo;cada día extermínanse linguas e culturas; cada día os bancos e multinacionais son máis grandes e nós dependemos mais deles.... Pero tamén cada día hai alguén que da a cara para que isto non siga sendo así, alguén que rompe os moldes do seu sistema porque non quere ser un/unha bonec@ fabricado en serie; alguén que vai facendo do capitalismo historia.

Alba G. Noia